Η πραγματική ρήση του Ισοκράτη περί «αυτοκαταστρεφόμενης δημοκρατίας»

«Η Δημοκρατία μας αυτοκαταστρέφεται, διότι κατεχράσθη το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας, διότι έμαθε τους πολίτες να θεωρούν την αυθάδεια ως δικαίωμα, την παρανομία ως ελευθερία, την αναίδεια του λόγου ως ισότητα και την αναρχία ως ευδαιμονία».

Η παραπάνω ρήση αποδίδεται στον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο, Ισοκράτη.
Η ρήση αυτή κυκλοφόρησε ευρέως στο διαδίκτυο, ενώ πρόσφατα έγινε και πρωτοσέλιδο σε μεγάλη εφημερίδα.
Είναι όμως έτσι; Ή είναι αυτή η ακριβής ρήση του Ισοκράτη;
Μάλλον όχι, ή για να ακριβολογούμε, η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση…

Καθώς φαίνεται, μέσα στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα, κάποιοι (ενδεχομένως με αγνά κίνητρα) παραποίησαν εν μέρει τα λεγόμενα του Ισοκράτη, θέλοντας να τα προσαρμόσουν στο γενικότερο κλίμα των ημερών κι αφού έγινε μια σχετική διασκευή-συρραφή προέκυψε το τελικό ρητό που έγινε πλέον διάσημο.
Παρ’ ότι το περιεχόμενο του διασκευασθέντος ρητού, δεν απέχει και πολύ ως προς την σημασία του και την έννοιά του, απ’ το πρωτότυπο, εν τούτοις θα πρέπει να γίνει σαφές, πως τέτοιο ρητό δεν υπάρχει σε ακριβή και πρωτότυπη μορφή.

Η αναφορά στην «αυτοκαταστρεφόμενη δημοκρατία», θεωρείται ότι γίνεται στην παράγραφο 18 του Αεροπαγιτικού λόγου του (ο οποίος αναφέρεται αποκλειστικά στην ανεπαρκή εφαρμογή του Πολιτεύματος και την διάλυση της κοινωνίας και της πολιτείας), όπου ο Ισοκράτης εξηγεί την κατάχρηση της ισότητας που συμβαίνει στην εποχή του, σε σύγκριση πάντα με τον καιρό του Σόλωνα και του Κλεισθένη:

Καίτοι πῶς χρὴ ταύτην τὴν πολιτείαν ἐπαινεῖν ἢ στέργειν τὴν τοσούτων μὲν κακῶν αἰτίαν πρότερον γενομένην, νῦν δὲ καθ’ ἕκαστον τὸν ἐνιαυτὸν ἐπὶ τὸ χεῖρον φερομένην; πῶς δ’ οὐ χρὴ δεδιέναι μὴ τοιαύτης ἐπιδόσεως γιγνομένης τελευτῶντες εἰς τραχύτερα πράγματα τῶν τότε γενομένων ἐξοκείλωμεν;

Το οποίο μεταφράζεται σε:

Πως γίνεται να επαινούμε και να ευνοούμε αυτό το πολίτευμα που έγινε η αιτία τόσων κακών και σήμερα φαίνεται να πηγαίνει προς το χειρότερο; Πως γίνεται να μην φοβόμαστε ότι, αφού η κατάσταση πάει προς το χειρότερο, δεν θα καταντήσουμε σε κατάσταση ακόμα πιο άσχημη από την εποχή εκείνη;

Και συνεχίζει ο Ισοκράτης στον Αρεοπαγιτικό λόγο του:

Οἱ γὰρ κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον τὴν πόλιν διοικοῦντες κατεστράφησαν πολιτείαν οὐκ ὀνόματι μὲν τῷ κοινοτάτῳ καὶ πραοτάτῳ προσαγορευομένην, ἐπὶ δὲ τῶν πράξεων οὐ τοιαύτην τοῖς ἐντυγχάνουσι φαινομένην, οὐδ’ ἣ τοῦτον τὸν τρόπον ἐπαίδευε τοὺς πολίτας ὥσθ’ ἡγεῖσθαι τὴν μὲν ἀκολασίαν δημοκρατίαν, τὴν δὲ παρανομίαν ἐλευθερίαν, τὴν δὲ παρρησίαν ἰσονομίαν, τὴν δ’ ἐξουσίαν τοῦ ταῦτα ποιεῖν εὐδαιμονίαν, ἀλλὰ μισοῦσα καὶ κολάζουσα τοὺς τοιούτους βελτίους καὶ σωφρονεστέρους ἅπαντας τοὺς πολίτας ἐποίησεν.

Το οποίο μεταφράζεται σε:

Διότι εκείνοι που διοικούσαν την πόλη τότε (αναφέρεται στην εποχή του Σόλωνα και του Κλεισθένη), δεν δημιούργησαν ένα πολίτευμα το οποίο μόνο κατ’ όνομα να θεωρείται το πιο φιλελεύθερο και το πιο πράο από όλα, ενώ στην πράξη να εμφανίζεται διαφορετικό σε όσους το ζουν· ούτε ένα πολίτευμα που να εκπαιδεύει τους πολίτες έτσι ώστε να θεωρούν δημοκρατία την ασυδοσία, ελευθερία την παρανομία, ισονομία την αναίδεια και ευδαιμονία την εξουσία του καθενός να κάνει ό,τι θέλει, αλλά ένα πολίτευμα το οποίο, δείχνοντας την απέχθειά του για όσους τα έκαναν αυτά και τιμωρώντας τους, έκανε όλους τους πολίτες καλύτερους και πιο μυαλωμένους.

Η φράση «κατεχράσθη (η δημοκρατία) το δικαίωμα της ελευθερίας και της ισότητας», φαίνεται να «εκμαιεύεται» απ’ το:

Μέγιστον δ’ αὐτοῖς συνεβάλετο πρὸς τὸ καλῶς οἰκεῖν τὴν πόλιν, ὅτι δυοῖν ἰσοτήτοιν νομιζομέναιν εἶναι, καὶ τῆς μὲν ταὐτὸν ἅπασιν ἀπονεμούσης, τῆς δὲ τὸ προσῆκον ἑκάστοις, οὐκ ἠγνόουν τὴν χρησιμωτέραν, ἀλλὰ τὴν μὲν τῶν αὐτῶν ἀξιοῦσαν τοὺς χρηστοὺς καὶ τοὺς πονηροὺς ἀπεδοκίμαζον ὡς οὐ δικαίαν οὖσαν, τὴν δὲ κατὰ τὴν ἀξίαν ἕκαστον τιμῶσαν καὶ κολάζουσαν προῃροῦντο καὶ διὰ ταύτης ᾤκουν τὴν πόλιν

Το οποίο μεταφράζεται σε:

Πάρα πολύ τους βοήθησε στην καλή διοίκηση της πόλης, ότι ενώ εθεωρείτο ότι υπάρχουν δύο ισότητες, και η μία αποδίδει το ίσο σε όλους, η δε άλλη το πρέπον στον καθένα, δεν αγνόησαν την χρησιμότερη ισότητα, αλλά αποδοκίμαζαν την ισότητα εκείνη, η οποία έκρινε άξιους των ιδίων αμοιβών και τιμών τους φαύλους, προτιμώντας εκείνη (την ισότητα) η οποία τιμά και τιμωρεί καθένα σύμφωνα με την αξία του.

 

Πηγή : http://www.pare-dose.net/?p=1466#ixzz1VefsroS6

Advertisements
Published in: on 21/08/2011 at 12:26  Σχολιάστε  

Δημοκρατία ίσον κλήρωση

Δημοκρατία ίσον κλήρωση

Θα πρέπει να γίνει κάποτε συνείδηση ότι δημοκρατία είναι μία και μόνο μία. Αυτή που εφεύραν και βίωσαν οι Αρχαίοι Έλληνες. Και δεν έχει καμία σχέση με τη ρωμαϊκή «ρεπούμπλικα» (res publica). Μία και χωρίς επίθετα. Κι όσοι κατά καιρούς έχουνε προσάψει στη δημοκρατία κάποιο επίθετο -την είπαν βασιλευομένη ή βασιλευόμενη, προεδρευόμενη, προεδρική, άμεση, έμμεση, αντιπροσωπευτική, κοινοβουλευτική, χριστιανική, λαϊκή, σοσιαλιστική, οικονομική, περιεκτική και άλλα πολλά ίσως- είναι είτε 1) γιατί δεν έχουν διαβάσει τα δύο βασικά κείμενα που μιλάνε για τη Δημοκρατία, τα Πολιτικά και την Αθηναίων Πολιτεία και τα δύο του Αριστοτέλη είτε 2) γιατί, αν τα διάβασαν δεν τα κατανόησαν είτε 3) γιατί, αν τα διάβασαν και τα κατανόησαν, τα αγνόησαν, νομίζοντας ότι βρήκαν τους «αιώνιους» νόμους που διέπουν τις ανθρώπινες κοινωνίες. Η Δημοκρατία είναι μία και μόνο μία και χωρίς επίθετα.

Λέει ο Αριστοτέλης (Αριστ. Πολ. Ε, 1310α 12-22) ότι σε κάθε πολίτευμα (και σε κάθε πολιτικό κίνημα, θα συμπληρώναμε) αντιστοιχεί η ανάλογη παιδεία. ’λλη είναι η οικονομία των μη δημοκρατικών πολιτευμάτων και κινημάτων και άλλη η δημοκρατική οικονομία. ’λλη είναι η πολεοδομία των μη δημοκρατικών πολιτευμάτων και κινημάτων και άλλη η δημοκρατική πολεοδομία. Και να υπενθυμίσουμε βέβαια πως ακολουθούμε στην κατηγοριοποίηση των πολιτευμάτων την αρχαία ελληνική πολιτική σκέψη. Κατ’ αυτή τα πολιτεύματα είναι, όλα κι όλα, τρία. Κάθε πολίτευμα λοιπόν, ανεξάρτητα από το πώς αυτό το ίδιο αυτοαποκαλείται, είναι στην πραγματικότητα ή Mοναρχία ή Oλιγαρχία ή Δημοκρατία.

Η ειδοποιός διαφορά των τριών, όλων κι όλων, πολιτευμάτων είναι ο κυρίαρχος τρόπος ανάδειξης των αρχόντων. Έτσι η Μοναρχία αποκτά νέο άρχοντα με βάση το κληρονομικό δικαίωμα, όταν εκλείψει ο μονάρχης από φυσικό θάνατο ή δολοφονία, η Ολιγαρχία ανανεώνει τους άρχοντές της με εκλογή και τέλος η Δημοκρατία έχει σαν κυρίαρχο τρόπο αλλαγής των αρχόντων της την κλήρωση. Να επισημάνουμε πως στην αρχαία Αθήνα τα 99,14% των αρχόντων της αναδείχνονταν με κλήρωση! Να τονίσουμε και πάλι πως η μοναρχία αποκτά κάποιο καινούργιο άρχοντα με βάση το κληρονομικό δίκαιο και η ολιγαρχία λέει ότι ανανεώνει τους άρχοντές της, αλλά στην πραγματικότητα επανεκλέγει τους περισσότερους και λίγους αλλάζει με καινούργιους. Αντίθετα η δημοκρατία, μονάχα αυτή, αλλάζει πάντα όλους τους κληρωτούς της άρχοντες και στη θέση τους κληρώνονται καινούργιοι. Γι’ αυτό στη δημοκρατία οι πολίτες δε χωρίζονται σε άρχοντες και αρχόμενους. Όλοι θα περάσουν αναπότρεπτα από την εξουσία και κανείς δε θα καθίσει σ’ αυτή περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον. Η δημοκρατία δεν έχει επαγγελματίες πολιτικούς και δικαστές.

Να μην παραλείψουμε να επισημάνουμε πως και τα τρία πολιτεύματα χρησιμοποιούν και το διορισμό για την ανάδειξη κάποιων αρχόντων. Βέβαια η μοναρχία τον χρησιμοποιεί κατά κόρο, η ολιγαρχία πάρα πολύ, ενώ στη δημοκρατία οι διορισμένοι είναι ελάχιστοι και απλά βοηθητικοί και εξαρτώνται από τους ενιαύσιους κληρωτούς άρχοντες που τους διόρισαν και είχαν και την ευθύνη γι’ αυτούς.

Έτσι, για παράδειγμα, θα πούμε ότι ο Κοινοβουλευτισμός είναι ολιγαρχική πολιτειακή παραλλαγή, είναι μια Φιλελεύθερη Ολιγαρχία, αφού χρησιμοποιεί την εκλογή για ανάδειξη των αρχόντων του, αλλά παρέχει και κάποιες ελευθερίες. Αντίθετα ο Φασισμός, ο Ναζισμός και ο Κομμουνισμός είναι Ολοκληρωτικές Ολιγαρχίες, μια και χρησιμοποιούν την εκλογή για την ανάδειξη των αρχόντων αλλά δεν παρέχουν τις ελευθερίες που παρέχει ο Κοινοβουλευτισμός.

Και εδώ χρωστάμε ίσως κάποια εξήγηση σαφέστερη, για να μην υπάρξουν παρερμηνείες. Το πολίτευμα στο οποίο ζούμε είναι ο Κοινοβουλευτισμός. Είναι πολίτευμα αγγλικής προέλευσης, προέρχεται από την προσπάθεια να περιορισθεί η Μοναρχία, είναι δηλαδή συρρικμωμένη Μοναρχία· έχει βέβαια μιμηθεί επιφανειακά πολλούς θεσμούς από την αρχαία ελληνική Δημοκρατία κι έχει σφετερισθεί και το όνομά της. Ο Κοινοβουλευτισμός όμως δεν είναι Δημοκρατία αλλά μια ολιγαρχική πολιτειακή παραλλαγή: οι Αρχαίοι Έλληνες και ο Αριστοτέλης θα τον κατέτασσαν σαφώς στην Ολιγαρχία, μια και χρησιμοποιεί την εκλογή κυρίως σαν τρόπο ανάδειξης και εναλλαγής των αρχόντων. Ο Κοινοβουλευτισμός είναι Φιλελεύθερη Ολιγαρχία θα λέγαμε κι εμείς, υιοθετώντας την ονομασία που έδωσε ο Κορνήλιος Καστοριάδης στο πολίτευμα αυτό. Και δεν είναι καν σαν την αρχαιοελληνική Ολιγαρχία, που ήταν συρρικνωμένη Δημοκρατία.

Για άλλα πολιτεύματα, όπως ο Φασισμός, ο Ναζισμός και ο Κομμουνισμός, θα χρησιμοποιήσουμε τον όρο Ολοκληρωτικές Ολιγαρχίες, μια και χρησιμοποιούν  ή -καλύτερα- ψευτοχρησιμοποιούν και την εκλογή  σαν τρόπο ανάδειξης και εναλλαγής των αρχόντων. Πάντως ο Κοινοβουλευτισμός, επειδή είναι το περισσότερο απομακρυσμένο από τη Μοναρχία πολίτευμα και είναι το καλύτερο από τα υπάρχοντα. ’λλη φορά θα κάνουμε μια λεπτομερή σύγκριση της Δημοκρατίας με τον Κοινοβουλευτισμό για να γίνουν καταφανείς οι διαφορές τους. Πάντως αν θέλαμε να παρουσιάσουμε σχηματικά πάνω σε μια ευθεία τα πολιτεύματα θα έδιναν την ακόλουθη γραφική παράσταση:

 

Δ      ΑΕΟ        Κ                  (ΦΟ)             ΟΟς  Μ

 

Όπου: Δ=Δημοκρατία, ΑΕΟ=Αρχαιο-Ελληνική Ολιγαρχία, Κ=Κοινοβουλευτισμός (Φιλελεύθερη Ολιγαρχία), ΟΟς=Ολοκληρωτικές Ολιγαρχίες, Μ=Μοναρχία.

A. KONTOΣ

φιλόλογος-γλωσσολόγος, νομικός, κοινωνιολόγος.

πηγή : http://www.dimokratia.org/html/dimokratia%20ison%20klirosi.html

Published in: on 08/08/2011 at 00:06  Σχολιάστε