ΠΡΩΤΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

 

Στις 12-13 Φεβρουαριου 2011 πραγματοποιηθηκε με μεγαλη επιτυχια το πρωτο
ΠΡΩΤΟ  ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
ως φιλος της Επικουρειας φιλοσοφιας και συνδρομητης του περιοδικου
“Ο ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ”  μεσω αυτου  μεταφερω αποσπασματα απο ομιλιες που εγιναν στην συγκεντρωση αυτη …

“… Η παρεγκλιση , δηλαδη η αμυδρη αυτη αποκλιση της κινησης των απειροελαχιστων σωματιδιων της υλης,ειναι και η γενεσιουργος αιτια της δημιουργιας του κοσμου και ο Επικουρος ειναι ο πρωτος “χημικός” που εξηγησε επιστημονικα τον τροπο που σχηματιζεται και οργανωνεται η υλη μεσα στο συμπαν…”

Κωστας Καλεύρας ( Η σημασια της παρεγκλισης των ατομων στην οργανωση της υλης)

“… Η ελπιδα για αθανασια ειναι για τον Επικουρο  κενη και ματαιη.Απο μια ανυπαρκτη κατασταση ουδεις αναμενει κατι.Η ζωη ,ευαρεστη ή δυσαρεστη ειναι το μονο που υπαρχει.Τιποτε δεν ακολουθει το ειναι ,παρα μονο το μη ειναι.Ο σοφος που αναζητει την ευδαιμονια του στο παρον,επικεντρωνεται στο εργο της ζωης, αψηφωντας καθε παραλογη ελπιδα και φοβο για μετα θανατον ανταμοιβη ή τιμωρια…”

Χρυσανθη Κεχρολόγου (Η επικουρεια διαχειριση του φοβου του θανατου και η μεταφορα της στο σημερα)

“… Ο ιδιος ο Επικουρος αποτελεσε λαμπρο παραδειγμα φιλας.Γλυκυς, ευγενικος,περιποιητικος για τον κοσμο γυρω του , ο λεπτοκαμωμενος και με ευθραυστη υγεια Δασκαλος σταθηκε παντοτε διπλα στοςυ φιλους του σε δυσκολες ωρες, μοιραστηκε μαζι τους τα λιγα κουκια που του ειχαν απομεινει οταν η πεινα θεριζε την Αθηνα κατα την πολιορκια του Δημητριου του Πολιορκητου, οπως μας μαρτυρει ο Διογενης ο Λαερτιος, τους περιποιηθηκε στην αρρωστια τους ,θρηνησε τον χαμο τους και φροντισε τα παιδια τους…”

Δημητρης ‘Αλτας (Η φιλια στον Επικουρο)

“…Μια μεγαλη μορφη της παγκοσμιας ιστοριας, ο Τομας Τζεφερσον, ο τριτος προεδρος των ΗΠΑ (1801-1809) και κυριος συγγραφεας της Διακηρυξης της Ανεξαρτησιας, ειχε γραψει σε επιστολη προς το φιλο του,Γουιλιαμ Σορτ, ( γραμμενη στο Μοντιτσελο της Βιρτζινια στις 19 Οκτωβριου 1819) , τα  εξης : “Οπως λες και για τον εαυτο σου, ετσι κι εγω ειμαι Επικουρειος.Θεωρω οτι η αυθεντικη (οχι η πλαστη) διδασκαλια του Επικουρου περιεχει καθετι λογικο απο την πρακτικη φιλοσοφια που μας αφησαν η Ελλαδα και η Ρωμη στο χωρο της ηθικης φιλοσοφιας…”

Μαριος Πετριδης (Επικουρειες επιδρασεις στο διαφωτισμο)

“… με τη σταδιακη αποτιναξη του θρησκευτικου δογματισμου απο την Αναγεννηση και μετα ,αρχισαν οι ερευνητες να αναζητουν με εμβριθεια τη συνδεση με τα νηματα της επιστημονικης γνωσης που ειχε διακοπει και αυτη  η αναζητηση  οδηγουσε στους φυσιοδιφες της ελληνιστικης εποχης.Σχεδον καθε νεωτερη κατακτηση της επιστημονικης ερευνας ανετρεπε καθιερωμενες αποψεις του Αριστοτελη και επιβεβαιωνε τις επικουρειες, μεχρι που ο Νιτσε εφτασε στο σημειο να διατυπωσει σαρκαστικα στο τελος του 19 αιωνα οτι ” η επιστημη εχει βαλθει να επιβεβαιωσει τον Επικουρο…”

Στελιος Φραγκοπουλος (Επικουρειες επιδρασεις στην συγχρονη επιστημη)

 

“ελπιζω του χρονου να μπορεσω να παρευρεθω στο δευτερο πανελληνιο συμποσιο , παρολο που η ημερομηνια του συμποσιου ειναι η ιδια με τα γενεθλια της κορης μου 13-02″

 

 

ΠΡΩΤΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

 

 

Ο Δήμος Γέρακα, οι φίλοι της Επικούρειας φιλοσοφίας Κήπος των Αθηνών, Κήπος της Θεσσαλονίκης και το περιδικό “Ο Κήπος του Επίκουρου”
διοργανώνουν κατά το διήμερο 12-13 Φεβρουαρίου 2011,
το πρώτο πανελλήνιο Συμπόσιο Επικούρειας φιλοσοφίας
που θα διεξαχθεί στο Πολιτιστικό Κέντρο (Κλειτάρχου & Αριστείδου) στο Γέρακα Αττικής.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Ο Κήπος της Θεσσαλονίκης ανακοινώνει ότι την Τετάρτη 24 Νοεμβρίου 2010 και ώρα 20.30 στην αίθουσα ΜΕΤΖΑΝΙΝ (ημιώροφος) του ξενοδοχείου ΕΞΕΛΣΙΟΡ (Μητροπόλεως 23 και Κομνηνών γωνία) διοργανώνει

ΟΜΙΛΙΑ – ΣΥΖΗΤΗΣΗ

ΘΕΜΑ: ΚΑΤΑ ΦΥΣΙΝ ΖΗΝ

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΧΡΥΣ. ΚΕΧΡΟΛΟΓΟΥ

Είσοδος Ελεύθερη.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Οι Φίλοι Επικούρειας Φιλοσοφίας “Κήπος των Αθηνών” σας προσκαλούν στην επόμενη συνάντηση στην αίθουσα της οδού Ακαδημίας 88(5ος όρ.) την Πέμπτη 18 Νοεμβρίου με θέμα “Εισαγωγή στην Επικούρεια Φιλοσοφία-Μέρος 1ο”.

Εισηγητές: Γιώργος Μπακογιάννης, Χρήστος Γιαπιτζάκης, Τάκης Παναγιωτόπουλος.

Είσοδος ελεύθερη.

Φίλοι της Επικούρειας Φιλοσοφίας “Κήπος Αθηνών”

Οι Φίλοι της Επικούρειας Φιλοσοφίας “Κήπος Αθηνών” ξεκίνησαν τις εβδομαδιαίες συναντήσεις τους για το “2010-11″, στη νέα αίθουσα Ακαδημίας 88, 5ος όροφος, στο κέντρο της Αθήνας κάθε Πέμπτη στις 20:00 (εκτός των συμποσίων που πραγματοποιούνται σε ανάλογο χώρο).

Για την υπεράσπιση του δικαιώματος στη ζωή, στην ελευθερία, στην ευδαιμονία.

Ως γνωστόν, ο φιλοσοφικός Κήπος του Επίκουρου ιδρύθηκε πριν από δύο χιλιάδες τριακόσιες δέκα πέντε περιστροφές της Γης γύρω από τον Ήλιο, στην Αθήνα.

Σύμφωνα με τις αρχαίες κειμενογραφικές πηγές, ο Κήπος του Επίκουρου βρισκόταν κάπου ανάμεσα στο Δίπυλο και την Ακαδημία. Λειτούργησε ως σχολή φιλοσοφίας αλλά και ως εκδοτικός οίκος των επικούρειων συγγραμμάτων τουλάχιστον για πεντακόσια χρόνια στην Αθήνα, ίσως και περισσότερο. Στο διάστημα αυτό η επικούρεια φιλοσοφία που ύψωσε τον άνθρωπο στο ανάστημά του δείχνοντας την οδό για την επίτευξη της ευδαιμονίας, διδάχθηκε σε όλη την έκταση του ελληνιστικού και στη συνέχεια του ρωμαϊκού κόσμου.

Λαμπρές προσωπικότητες της ελληνιστικής εποχής, της ρωμαιοκρατίας αλλά και της ύστερης αρχαιότητας διδάχθηκαν και δίδαξαν επικούρεια φιλοσοφία όπως οι: Μητρόδωρος ο Λαμψακηνός, Λεόντιον, Πολύαινος
ο Λαμψακηνός, Έρμαρχος ο Μυτιληναίος, Κολώτης ο Λαμψακηνός, Λεοντεύς ο Λαμψακηνός, Θεμίστη η Λαμψακηνή, Μαμμάριον, Ηρόδοτος ο Αθηναίος, Ιδομενεύς ο Λαμψακηνός, Πολύστρατος, Διονύσιος, Βασιλείδης, Απολλόδωρος ο Αθηναίος, Ζήνων ο Σιδώνιος, Δημήτριος ο Λάκων, Λουκρήτιος, Διογένης ο Ταρσεύς, Φαίδρος ο Αθηναίος, Πάτρων, Σίρων, Φιλόδημος ο Γαδαρηνός, Διογένης ο Οινοανδεύς, Αμαφίνιος, Διογενειανός και τέλος ο Παλλαδάς ο Αλεξανδρινός, που έζησε πάμφτωχος κατά την βασιλεία του Αρκάδιου.

Ακολούθησε το «διάλειμμα των χιλίων ετών βαρβαρότητας» μέχρι που η δίψα των εχέφρονων ανθρώπων για γνώση έφερε στη δυτική Ευρώπη την Αναγέννηση και μαζί της μια σειρά από εξίσου σημαντικές προσωπικότητες οι οποίες όχι μόνον αναβίωσαν τη μελέτη της επικούρειας διδασκαλίας, αλλά έθεσαν χάρη στην επικούρεια φυσική τις βάσεις για την ανάπτυξη όλων ανεξαιρέτως των επιστημών, εφόσον η επικούρεια διδασκαλία κάλυπτε εξαρχής και με ορθότατο τρόπο ένα ευρύτατο επιστημονικό φάσμα γνώσεων από την κοσμολογία και την αστρονομία μέχρι την βιολογία και την ψυχολογία.

Η αρχή της θεωρίας των ατόμων, η αρχή του διαστημικού κενού, η κίνηση των ατόμων, η κίνηση των πλανητών, το ηλιοκεντρικό σύστημα, αλλά ακόμη και η θεωρία της εξέλιξης των ειδών, όπως ακριβώς διατυπώθηκε από τον Δαρβίνο (!), όλα μα όλα περιέχονταν εξαρχής στην επικούρεια διδασκαλία και έβρισκαν τέλεια εφαρμογή τόσο στην ψυχολογία όσο και στην κοινωνική ηθική.

Κι όλα αυτά τα παρατήρησαν, τα μελέτησαν και τα δίδαξαν από την εποχή της Αναγέννησης κι έπειτα εξαίρετες διάνοιες της φιλοσοφίας, της τέχνης και της επιστήμης όπως ο Λορέντζο Βάλλα, ο Πιερ Γκασσεντί, ο Μονταίν, ο Γκιατσαρντίνι, ο Μπερνιέ, ο Χομπς, ο Ντιντερό, ο Λαροσφουκό, ο Λα Μεττρί, ο Λοκ, ο Μολιέρος, ο Ισαάκ Νεύτων, ο Ρόμπερτ Μπόιλ, ο Ρόμπερτ Χουκ, ο Σαιντ Εβρεμόντ, ο Ελβέτιους, ο Χόλμπαχ, ο Ντε Κοντιγιάκ, όλοι κοντολογίς όσοι συνέβαλαν στο θαύμα του Διαφωτισμού, ενώ ο Τόμας Τζέφερσον, συντάκτης της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας και τρίτος πρόεδρος των ΗΠΑ, διακήρυξε απερίφραστα: «Είμαι και εγώ ένας επικούρειος. Θεωρώ ότι οι γνήσιες θέσεις του Επίκουρου περιέχουν ό,τι πιο ορθολογικό μας έχει κληροδοτήσει η Ελλάδα και η Ρώμη στο χώρο της ηθικής φιλοσοφίας».

Στην Ελλάδα, η επικούρεια διδασκαλία παρέμεινε εν πολλοίς άγνωστη και εντελώς αγνοημένη από τα πλήθη του μεσαιωνικού σκοταδισμού. Πρώτος ξαναδίδαξε επικούρεια φιλοσοφία – πριν αλλά και μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο – ο καθηγητής Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, από τους πρώτους πανεπιστημιακούς δασκάλους της Θεσσαλονίκης, Ίωνας κι αυτός στην καταγωγή, που συνέγραψε το εξαίρετο βιβλίο «Επίκουρος: η αληθινή όψη του αρχαίου κόσμου». Αργότερα ακολούθησαν κι άλλες σποραδικές ελληνικές εκδόσεις επικούρειων συγγραμμάτων, όπως εκείνο του Νίκου Ψυρούκη ή του Μπέντζαμιν Φάρρινγκτον. Κατά την τελευταία δεκαετία δημιουργήθηκε μια ολόκληρη επικούρεια «βιβλιοθήκη» με αξιόλογα συγγράμματα, ενώ τα τελευταία χρόνια κυκλοφορεί με επιτυχία το περιοδικό, «Ο ΚΗΠΟΣ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ».

Όλα αυτά είναι σημάδια πως ο σπόρος του Χαράλαμπου Θεοδωρίδη άρχισε να φυτρώνει και πως όλο και περισσότεροι άνθρωποι της χώρας μας βρίσκουν στην επικούρεια διδασκαλία τις πιο ικανοποιητικές απαντήσεις στα θεμελιώδη φιλοσοφικά ζητήματα, τόσο τα γενικά όσο και τα ειδικά, εκείνα της καθημερινότητας. Στη σημερινή εποχή η ανάγκη προσέγγισης και βίωσης της επικούρειας φιλοσοφίας οδηγεί στην πρόθεση ίδρυσης νέων Κήπων. Στα πλαίσια αυτά ιδρύθηκε και λειτουργεί ο Φιλοσοφικός Κύκλος,

Φίλοι της Επικούρειας Φιλοσοφίας “Κήπος Αθηνών

Σκοπός των Φίλων της Επικούρειας Φιλοσοφίας “Κήπος της Αθήνας” είναι η ηθική και φυσική υπεράσπιση του δικαιώματος στη ζωή, στην ελευθερία και εντέλει στην ευδαιμονία, μέσω της αποκατάστασης, ανάδειξης, διάδοσης και βίωσης της Επικούρειας Φιλοσοφίας στην σύγχρονη εποχή.

ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΩΝ ΠΡΟΘΕΣΙΣ

ΜΕΤΑ ΠΟΛΛΗΣ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΩΣ ΑΛΛΟΥΣ ΝΟΥΘΕΤΗΣΟΜΕΝ
ΚΑΙ ΝΥΝ ΚΑΙ ΔΙΑΠΡΕΨΑΝΤΕΣ ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ
ΟΥΤΩΣ ΑΠΟΤΟΜΟΙ ΓΕΝΗΘΕΝΤΕΣ
ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΕΧΟΝ ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΤΑΤΟΝ ΕΠΙΚΟΥΡΩΙ
ΚΑΘ’ ΟΝ ΖΗΝ ΗΙΡΗΜΕΘΑ ΠΕΙΘΑΡΧΗΣΟΜΕΝ
ΩΣ ΚΑΙ ΠΑΡΡΗΣΙΑΙ

Ως Επικούρειοι έχουμε την πρόθεση

ότι με πολλή πεποίθηση θα διδάξουμε τους άλλους
και τώρα και όταν διαπρέψουμε,
όσοι έτσι απότομα γεννηθούμε από τους καθηγητές,
αλλά το ενωτικό και πιο σημαντικό είναι
ότι θα πειθαρχούμε στον Επίκουρο,
σύμφωνα με τον οποίο επιλέξαμε να ζούμε
καθώς και στην ελεύθερη και θαρρετή έκφραση γνώμης.

Φιλόδημος – Περί Παρρησίας 45

Αθήνα 23 Ιανουαρίου 2009 της σύγχρονης χρονολόγησης

Ιστοχώρος, http://www.epicuros.gr

Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο, ideoszen@gmail.com


Επικοινωνήστε με τον Κήπο Αθηνών στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο

 

ideoszen@gmail.com

Ο ΑΙΩΝΙΟΣ ΦΙΛΟΣ

Χάλκινη προτομή του θεμελιωτή της επικούρειας φιλοσοφίας, Επίκουρου

Βιογραφία

Γεννημένος στη Σάμο το 341 π.Χ. 1, γιός του Νεοκλή και της Χαιρεστράτης. Ο πατέρας του, Αθηναίος πολίτης από τον δήμο Γαργηττού με καταγωγή από το παλιό επιφανές Αθηναϊκό γένος των Φιλαϊδών, συμμετείχε στον αποικισμό της Σάμου (Διογ. Λαέρτ. 10,1)

Στα 14 χρόνια του άκουσε μαθήματα από τον πλατωνιστή Πάμφιλο. Για τη φιλοσοφική του εξέλιξη έπαιξε ρόλο η σπουδή του (327-24) με δάσκαλο τον Ναυσιφάνη, ο οποίος του δίδαξε την Ατομιστική του Δημόκριτου και τη θεωρία του Ηδονισμού της Κυρηναϊκής Σχολής (Αρίστιππος, ~435-355 π.Χ.) Αργότερα έλεγε ο Επίκουρος ότι όλα όσα ήξερε τα έμαθε μόνος του, γιατί οι δάσκαλοι δεν μπορούσαν να του εξηγήσουν, τί υπήρχε πριν από το χάος, από το οποίο προέκυψε η ζωή.

Στα έτη 323-21 ήταν ο Επίκουρος στρατιώτης στην Αθήνα. Το 323 πέθανε ο Αλέξανδρος στη Βαβυλώνα, με αποτέλεσμα το 322 να ξεσηκωθούν οι Αθηναίοι ενάντια στους Μακεδόνες (ο Αριστοτέλης, φοβούμενος λιντσάρισμα, εγκατέλειψε τη Σχολή του «Λύκειο» και διέφυγε στη Χαλκίδα όπου, μετά από λίγο καιρό, πέθανε). Η προσπάθεια των Αθηναίων για απεξάρτηση από τους Μακεδόνες κατέληξε σε ήττα, οπότε ο πατέρας του Επίκουρου, Αθηναίος εκ γενετής, εξεδιώχθη από τη Σάμο και κατέφυγε στον ιωνικό Κολοφώνα. Εκεί εγκαταστάθηκε και ο Επίκουρος, όπου εμβάθυνε σε φιλοσοφικά προβλήματα, στη συνέχεια δίδαξε δε στη Μυτιλήνη και στη Λάμψακο (Ελλήσποντος).

Αρκετοί φίλοι και μαθητές από τη Μυτιλήνη και τη Λάμψακο ακολούθησαν τον Επίκουρο στην Αθήνα, όταν αυτός ίδρυσε τη σχολή του Κήπου, κάπου στο σημερινό Βοτανικό μεταξύ Διπύλου και Ακαδημίας. Περίπου την ίδια εποχή ίδρυσε σχολή στην «Ποικίλη Στοά» και ο Ζήνων ο Κιτιεύς. Αυτή η επικούρεια Σχολή του Κήπου καλλιεργούσε φιλοσοφικό ανταγωνισμό με τους ακαδημαϊκούς (πλατωνικούς) και τους περιπατητικούς (αριστοτελικούς). Στον Κήπο δίδαξε ο Επίκουρος περίπου 4Ο χρόνια.

Ο Επίκουρος είχε φυσιοκρατικές αντιλήψεις και μίλαγε ενάντια στις δεισιδαιμονίες, τη μαντική, τα θρησκευτικά ιερατεία και τους δημοκόπους πολιτευτές, προκαλώντας έτσι την αντιπάθεια των κατεστημένων ολιγαρχικών κύκλων. Τα κυριότερα έργα του γέμιζαν περί τους 3ΟΟ παπύρους, έχουν όμως διασωθεί ελάχιστα, γιατί τα περισσότερα καταστράφηκαν κατά τις συστηματικές πυρπολήσεις βιβλιοθηκών από τον 4ο αιώνα μ.Χ.

Στην επικούρεια διδασκαλία διαιρείται η φιλοσοφία, η οποία θεωρείται φάρμακο της ψυχής, σε τρεις τομείς, τη φυσική, τη λογική και την ηθική. Υπέρτατο αγαθό κατά τον Επίκουρο είναι η ευχαρίστηση στη ζωή, για την απόλαυση της οποίας πρέπει να επιστρατεύονται όλες οι προσπάθειες του ανθρώπου. Η επικούρεια ευχαρίστηση (ηδονή) αφορούσε όλες τις ψυχικές απολαύσεις, την καλλιέργεια του πνεύματος και την άσκηση της αρετής, χωρίς έπαρση και αυτοπροβολή. Σε επιστολή του προς τον Μενοικέα γράφει ο Επίκουρος:

Όταν λέμε ότι σκοπός είναι η ηδονή
δεν εννοούμε τις ηδονές του ασώτου και
αυτές που βρίσκονται μέσα στις απολαύσεις,
όπως νομίζουν μερικοί που το
αγνοούν και δεν το παραδέχονται ή
είναι κακώς πληροφορημένοι.
Αλλά εννοούμε να μην πονάει το σώμα
και να μην ταράσσεται η ψυχή.

Οι ιδανικές καταστάσεις για τον άνθρωπο είναι, αρνητικά μεν η αταραξία, η αφοβία και η απονία και θετικά, η ευθυμία, η χαρά, η ευφροσύνη και η απαλλαγή από το φόβο του θανάτου. Κύρια προσπάθεια του ανθρώπου πρέπει να είναι η απολύτρωση από τον πόνο, η οποία εξασφαλίζει μία παθητική ηδονή. Η φιλοσοφία του Επίκουρου για τον τρόπο διαβίωσης των ανθρώπων συμπυκνώνεται στο λάθε βιώσας (=να ζεις απαρατήρητος, να μην επιδιώκεις την προβολή). Στην ίδια επιστολή του προς Μενοικέα γράφει ο Επίκουρος:

Το πιο φρικτό από τα κακά, ο θάνατος,
δεν είναι τίποτα για μας (τους επικούρειους),
επειδή όταν υπάρχουμε εμείς, αυτός δεν υπάρχει,
και όταν επέλθει ο θάνατος, τότε δεν υπάρχουμε εμείς.

Ένας χριστιανός διανοούμενος, ο μοναχός Γεώργιος Γοντικάκης γράφει σε άρθρο του για διαφορετικό θέμα (προσωπογραφίες του Φαγιούμ) ότι «Το ειδικό βάρος ενός πολιτισμού φανερώνεται από το πώς αντιμετωπίζει αυτός το πρόβλημα του θανάτου». Δεν θα έβλαπτε εδώ μια σύγκριση της αντιμετώπισης του θανάτου, αφενός από τους Επικούρειους και αφετέρου από τους εκπροσώπους διαφόρων θρησκειών, μονοθεϊστικών ή άλλων αρχαίων και μεσαιωνικών.

Για το δίλημμα πεπερασμένη-αιώνια ζωή που εισάγουν τεχνητά οι θρησκείες ώστε να προσφέρουν υπηρεσίες με διάφορες αυθαίρετες κατασκευές περί αιωνιότητας της ζωής, έγραφε ο Επίκουρος:

Η σωστή γνώση πως ο θάνατος
δεν είναι τίποτα για μας,
κάνει απολαυστική τη θνητότητα της ζωής,
όχι επειδή της προσθέτει άπειρο χρόνο,
αλλά επειδή την απαλλάσσει από τον
πόθο της αθανασίας.

Ενώ Πλάτων και Αριστοτέλης θεωρούσαν τα ουράνια σώματα θεϊκές μονάδες με αυτοτελή βούληση (αστρολατρεία), τα οποία παρακολουθούσαν τους ανθρώπους, ο Επίκουρος γράφει ότι αυτά τα σώματα πήραν από την αρχή, μαζί με το σφαιρικό τους σχήμα, την αναγκαιότητα και περιοδικότητα των κινήσεών τους και δεν πρόκειται για μακάριες και άφθαρτες οντότητες.

Η αξία της γνώσης, υποστηρίζει ο Επίκουρος, αντίθετα με τον Αριστοτέλη, μετριέται με τη χρησιμότητάς της. Η γνώση πρέπει να βοηθάει για να εκλείψουν οι δεισιδαιμονίες και οι πλάνες και για να κατακτήσει ο άνθρωπος το ανώτερο αγαθό που είναι η ψυχική γαλήνη. Δεν υπάρχει και δεν χρειαζόμαστε γνώση που δεν έχει σχέση με τη ζωή, που δεν μεγαλώνει την ευτυχία μας, που δεν μειώνει τον πόνο μας – επικούρειες αντιλήψεις που επικράτησαν οριστικά από την Αναγέννηση και εντεύθεν.

Επίσης αντίθετα με τον Αριστοτέλη, ο Επίκουρος θεωρεί τις γυναίκες ισότιμες στην κοινωνική ζωή με τους άνδρες και τις δέχεται ως μαθήτριες στη Σχολή. Εξ ίσου ισότιμη ανθρώπινη αντιμετώπιση αξίζουν οι δούλοι, οι οποίοι μπορούσαν να παρακολουθούν μαθήματα στον Κήπο και να αναδειχθούν σε φιλοσόφους. Το όνομα ενός εξ αυτών, Μυς, διασώθηκε σε μας από τον ιστορικό Λαέρτιο. Για τις γυναίκες έγραψε ο Επίκουρος:

Η γυναίκα σου να σε σέβεται πρέπει
και όχι να σε φοβάται,
διότι δεν την πήρες για υπηρέτρια,
αλλά για σύντροφο στη ζωή.

Μια σύγκριση αυτών των αντιλήψεων με τις αντίστοιχες χριστιανικές, δείχνει ποια ανατολίτικη οπισθοδρομικότητα εισήχθη στον ευρωπαϊκό χώρο με τη θρησκεία από την Ιουδαία (πρωτίστως ο Παύλος): 

  • «Οι γυναίκες να υποτάσσεσθε στους άνδρες σας στα πάντα» (Κορινθ. Α’)
  • «Ομοίως οι γυναίκες υποτάσσονται στους άνδρες τους» (Κολασσ. Γ’)

Μέσα σε ένα περιβάλλον πολεμικών και πολιτικών ανακατατάξεων των ελληνιστικών κρατών, όπου τίθενται ερωτήματα για ανεξαρτησία (από τους Μακεδόνες) και αυτονομία των πόλεων, οι Επικούρειοι έχουν σαφή άποψη για το θέμα των πατρίδων, όχι με την ιδιοκτησιακή έννοια που δημιουργούν στους ανθρώπους, μέχρι των ημερών μας, οι κυβερνήτες για λόγους διατήρησης της εξουσίας και διακίνησης εξοπλισμών, αλλά με την έννοια του ενιαίου περιβάλλοντος, της κοινής πατρίδας και της αδελφοσύνης επί Γης. Έγραφε ο επικούρειος Διογένης Οινοανδέας (2ος αιώνα π.Χ.):

Με το κάθε κομμάτιασμα της Γης βέβαια
άλλη είναι η πατρίδα για τον καθένα.
Αλλά εάν δούμε όλη την επιφάνεια αυτού του κόσμου,
τότε μία είναι η πατρίδα όλων μας, όλη η Γη,
και μία η κατοικία μας, όλος ο κόσμος.

Αντιλήψεις, οι οποίες επανέρχονται τον 21ο αιώνα ως νέες σοφίες, μπροστά στα πολλαπλά προβλήματα που προέκυψαν, είτε από τις φυσικές αλλαγές, είτε από τις δραστηριότητες του ανθρώπου, π.χ. επιβάρυνση περιβάλλοντος, πυρηνικά όπλα, διατροφικά προβλήματα, ενεργειακή ανεπάρκεια, αμάθεια και οπισθοδρομικότητα κ.ά.

Οι θεοί, κατά την επικούρεια αντίληψη, δεν ανακατεύονται στα ανθρώπινα, δεν κάνουν χάρες και δεν δέχονται δώρα. Αν έκαναν δε πράγματι οι θεοί όσα τους ζητούσαν οι άνθρωποι, θα εξαφανιζόταν η ανθρωπότητα, γιατί όλοι επιζητούν και εύχονται το κακό των άλλων… Για κάθε στιγμή και κάθε δυσκολία της ανθρώπινης ζωής, οι επικούρειοι φιλόσοφοι είχαν διατυπώσει ως πνευματικό βοήθημα την τετραφάρμακον, τέσσερις φράσεις για συνεχή χρήση:

“Άφοβον ο θεός, ανύποπτον ο θάνατος• και ταγαθόν μεν εύκτητον, το δε δεινόν ευκαρτέρητον.” – Φιλόδημος (επικούρειος φιλόσοφος)

και σε νεολλληνική απόδoση:

Ο θεός δεν είναι για φόβο (διότι η θεϊκή δύναμη δεν απειλεί εκ φύσεως), ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία (διότι δεν υπάρχει μετά θάνατο ζωή) και το καλό (ό,τι πραγματικά χρειαζόμαστε) εύκολα αποκτιέται, το δε κακό αντέχεται (ό,τι μας κάνει να υποφέρουμε, εύκολα μπορούμε να το υπομείνουμε).

Ένας σημαντικός τομέας που απασχόλησε εντατικά τον Επίκουρο, από τον οποίο έχουμε όμως λίγες πληροφορίες, είναι η φυσική του φιλοσοφία. Η επιρροή του ατομισμού του Λεύκιππου και του Δημόκριτου είναι παραπάνω από εμφανής στο έργο του Επίκουρου. Ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος έγραψε, μεταξύ άλλων, και ένα τεράστιο συναφές σύγγραμμα, Περί Φύσεως, το οποίο είχε έκταση 37 τόμων. Τα λίγα αποσπάσματα που έχουν διασωθεί από αυτό το έργο, είναι κυρίως κείμενα του Λουκρήτιου και του Διογένη Οινοανδέα, αλλά και λίγα του ίδιου του Επίκουρου.

Στο De Rerum Natura , ενα έργο γραμμένο πριν από σχεδόν 2.000 χρόνια ο Λουκρήτιος λέει χαρακτηριστικά:

Καθώς η ανθρωπότητα χαμένη
Σ’ολη τη γης κοίτωταν νικημένη
Εμπρός στα μάτια ολονών, απ’τη Θρησκεία-που
Την κεφαλή επρόβαλε μέσα απ’τους ουρανούς
Σκιάζοντας με την όψης της, της φρίκης, τους θνητούς
Ένας Έλληνας ήταν αυτός που πρώτος τόλμησε ν’αψηφήσει
Και σήκωσε μάτια θνητά τον τρόμο ν’αντικρύσει
Αυτόν π’ούτε η δόξα των Θεών, μήδε η βοή του κεραυνού,
Μήτε τ’αστροπελέκι του ανταριασμένου ουρανού
Τον’εταπείνωνε μα τον τσινούσε με μήνιν πυρωμένη
Η άτρόμητη καρδιά του να είναι η πρώτη που οργισμένη
Τις πυλές που είχαν μανταλώσει αυτοί

της Φύσης της αρχαίας να τσακίσει.

(Liber I:62-70)

Μερικές από τις βασικές αρχές της φυσικής φιλοσοφίας του Επίκουρου μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:

  • Τίποτα δεν δημιουργείται ποτέ από το τίποτα.
  • Ο κόσμος δεν δημιουργήθηκε από θεία παρέμβαση.
  • Ακόμα και αν υπάρχουν θεοί, αυτοί δεν επιδρούν στο φυσικό κόσμο.
  • Η ύλη δεν καταστρέφεται σε τίποτα.
  • Πρωταρχικά στοιχεία της ύλης δεν είναι τα αριστοτελικά στοιχεία πυρ, αήρ, γη και ύδωρ, αλλά μικρά αδιαίρετα άφθαρτα σωματίδια (άτμητα σωμάτια = άτομα).
  • Τίποτα δεν μπορεί να γίνει αισθητό αν δεν έχει υλική υπόσταση. Τίποτα δεν υπάρχει εκτός από τα άτομα και το κενό ανάμεσά τους.
  • Όλα τα σώματα, είτε είναι άτομα, είτε προέρχονται από ένωση ατόμων.
  • Το σύμπαν είναι αχανές. Δεν βρισκόμαστε στο κέντρο του σύμπαντος, αλλά είμαστε ένας από τους αναρίθμητους κόσμους του σύμπαντος.
  • Τα άτομα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση μέσα στο κενό. Μπορούν να συνεχίσουν σε ευθεία, να συγκρουστούν, να αλλάξουν κατεύθυνση, να ενωθούν με άλλα άτομα στη δημιουργία σύνθετων σωμάτων.
  • Οι κόσμοι και τα έμβια όντα δημιουργούνται από τυχαία γεγονότα λόγω της χαοτικής κίνησης των ατόμων.
  • Αυτό που αποκαλούμε «ψυχή» είναι σωματική οντότητα με υλικά χαρακτηριστικά και δεν συνεχίζει να υπάρχει μετά τον θάνατο.
  • Η αίσθηση είναι αξιόπιστη, διότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από κάτι άλλο πιο αξιόπιστο από αυτήν.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτές οι απόψεις, τις οποίες είχε προσεγγίσει διαισθητικά ο Επίκουρος, δεν απέχουν σημαντικά από τα επιστημονικά ευρήματα και τη σημερινή γνώση μας για τα ουράνια σώματα και τη φύση γενικότερα. Δεν είχε, λοιπόν, άδικο ο Νίτσε που διαπίστωνε στα τέλη του 19ου αιώνα ότι: «Η επιστήμη έχει βαλθεί να επιβεβαιώσει τον Επίκουρο!» 

Είναι πασιφανές, πόσο αρνητική ήταν για την πρόοδο της ανθρωπότητας η αποσιώπηση αυτού του μεγάλου διανοητή κατά την ύστερη Αρχαιότητα και το Μεσαίωνα. Μπορούμε δε εύκολα να σκεφτούμε, πόσο θα είχαν προωθηθεί η επιστήμη, η τεχνολογία και γενικότερα ο (ελληνικός) πολιτισμός, αν είχε εξελιχθεί ομαλά η επιστήμη των ελληνορωμαϊκών και ελληνιστικών χρόνων και δεν είχε παρεμβληθεί ο οπισθοδρομικός Μεσαίωνας με την υποστήριξη της εισροής στις πολιτισμένες κοινωνίες βαρβάρων από Βορρά και Ανατολή και της άνωθεν επιβολής σκοτεινών δεσποτικών και θεόπληκτων αντιλήψεων.

Από τα προηγούμενα είναι επίσης κατανοητό, γιατί οι πλατωνιστές και αριστοτελιστές απεχθάνονταν αυτόν τον μεγάλο φιλόσοφο, τους μαθητές του και τη φιλοσοφία τους και γιατί συνεχίζεται αυτή η εχθρότητα μέχρι των ημερών μας από όλους τους θρησκευτικούς μηχανισμούς. Περίπου 3ΟΟ χρόνια μετά την εποχή του Επίκουρου, γράφει ο Πλούταρχος (~5Ο – 125 μ.Χ.) ότι ο ιδρυτής της Σχολής του Κήπου προσπάθησε να ανατρέψει τους «θεσμούς της πόλης» και ότι θεωρούσε τον εαυτό του «σοφότερο από τον Πλάτωνα» – έγκλημα καθοσιώσεως για τους ολιγαρχικούς. Γι’ αυτές λοιπόν τις αντιλήψεις έπρεπε, σύμφωνα με τον Πλούταρχο που είχε ο ίδιος ολιγαρχικές προτιμήσεις, να μαστιγωθούν όλοι οι επικούρειοι, όχι με το απλό μαστίγιο αλλά με το αστραγωτό! Αυτή η εκδήλωση αντιπάθειας και εκδικητικότητας δείχνει, πόση επιρροή πρέπει να είχαν ακόμα κατά το 2ο μ.Χ. αιώνα στην κοινωνία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι επικούρειοι φιλόσοφοι.

Ο Επίκουρος δεν έτυχε μέχρι σήμερα, λόγω των δημοκρατικών και φυσιοκρατικών του αντιλήψεων, οποιασδήποτε προβολής μέσα από τα σύγχρονα εκπαιδευτικά συστήματα, τα οποία κατά κύριο λόγο στηρίζουν ακόμα ολιγαρχικές και θεοκρατικές αντιλήψεις. Μόλις τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται στα ελληνικά σχολικά βιβλία δειλά ο Επίκουρος και αναπτύσσεται η φιλοσοφία του.

ΛΑΘΕ ΒΙΩΣΑΣ

όπου σημαίνει : Απόφευγε τίς μωρές έπιδιώξεις,τίς πράξεις που προκαλούν αντίδραση,ταράζουν την γαλήνη σου και σε κατεβάζουν στο έπίπεδο των αφώτιστων και των χυδαίων.Τιμές και δόξες σαν και εκείνες δεν εχουν αξία.(Χαρ.Θεοδωρίδης-Επίκουρος-Η αληθινή όψη του Αρχαίου κόσμου.)

Μερικοί σύγχρονοι δυσφημιστές εξηγούν δε, κάνοντας μεταφραστικά άλματα, ότι το ΛΑΘΣ ΒΙΩΣΑΣ (= να ζεις απαρατήρητος) του σπουδαίου αυτού φιλοσόφου σημαίνει πως κάποιος ζει λαθραία, σε βάρος των άλλων – ένα ακόμα δείγμα της διαχρονικής οπισθοδρομικής αθλιότητας που υποστηρίζεται κατά κανόνα από μηχανισμούς προπαγάνδας, θεσμοποιημένους και άτυπους.

Σημειώσεις

Ή φιλοσοφία τού Επίκουρου αποτέλεσε τη βάση τής ατομιστικής αντίληψης για το σύμπαν και τής υλιστικής μεταφυσικής. Κατά τον 19ο αιώνα, η φιλοσοφία τού Επίκουρου εντυπωσίασε τον Κάρολο Μαρξ, ο οποίος το 1841 έγραψε διατριβή υπό τον τίτλο: «Διαφορά μεταξύ, τής φυσικής φιλοσοφίας τού Δημοκρίτου και του Επικούρου», την οποία υπέβαλε στην Φιλοσοφική Σχολή τού Πανεπιστημίου τής Ίέννας στη Γερμανία και με αυτήν έλαβε τον τίτλο τού διδάκτορα. Από τότε το φυσικόν και γνωσιολογικόν τμήμα τής Επικούρειας φιλοσοφίας χρησιμοποιήθηκε ως βάση τού διαλεκτικού υλισμού. Ή γνωσιολογική θεωρία τού διαλεκτικού υλισμού αποτελεί δάνειο πού εισήχθη αυτουσίως στο φιλοσοφικό σύστημα τού κομμουνισμού, από τον ίδιο τον Μαρξ. Ακόμη και ο Λένιν ασπάσθηκε την περί ειδώλων γνωσιολογική αντίληψη του Επίκουρου.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.